Trong vài năm gần đây, khi áp lực công việc, mạng xã hội và nhịp sống quá nhanh khiến nhiều người cảm thấy kiệt sức, ngày càng có nhiều người bắt đầu tìm lại những hoạt động “chậm” hơn để cân bằng tâm lý. Không ít người chọn chạy bộ, thiền, nuôi thú cưng hoặc đơn giản là tạm rời điện thoại vài giờ mỗi ngày. Và một hoạt động tưởng như rất bình thường khác cũng đang được nhắc tới rất nhiều trong các nghiên cứu tâm lý hiện đại: làm vườn.
Tại Việt Nam, trước đây việc trồng cây hay chăm vườn thường gắn với hình ảnh người lớn tuổi hoặc cuộc sống ở quê. Nhưng hiện tại, ngay cả ở các thành phố lớn như TP.HCM hay Hà Nội, ngày càng nhiều người trẻ bắt đầu trồng cây ở ban công, sân thượng, bàn làm việc hoặc dành thời gian cuối tuần để chăm sóc cây cối. Điều thú vị là đây không chỉ là sở thích đơn thuần mà còn có thể mang lại khá nhiều lợi ích cho sức khỏe tinh thần.
Vì sao làm vườn lại giúp giảm stress?
Một trong những vấn đề lớn nhất của cuộc sống hiện đại là não bộ gần như không có thời gian nghỉ thật sự. Chúng ta liên tục chuyển sự chú ý từ công việc, tin nhắn, TikTok, Facebook, email cho tới hàng chục luồng thông tin khác nhau mỗi ngày. Điều này khiến đầu óc luôn trong trạng thái “bận”, ngay cả khi cơ thể đang nghỉ ngơi.
Làm vườn lại tạo ra một trạng thái gần như ngược lại hoàn toàn. Khi tưới cây, thay đất, cắt lá hay gieo hạt, não bộ thường tập trung vào một việc rất cụ thể và đơn giản ở thời điểm hiện tại. Chính sự tập trung chậm rãi này giúp cơ thể giảm bớt cảm giác căng thẳng và quá tải.
Nhiều nghiên cứu cho thấy những người tham gia các hoạt động làm vườn có mức độ stress, lo âu và trầm cảm thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng. Một phần lý do là vì hoạt động này giúp con người quay trở lại với trạng thái chú ý tự nhiên thay vì liên tục bị kích thích bởi công nghệ và môi trường số.
Làm vườn giúp não bộ “linh hoạt” hơn
Trong tâm lý học và thần kinh học, có một khái niệm gọi là “neuroplasticity” – tức khả năng thay đổi và thích nghi của não bộ. Khi học một kỹ năng mới hoặc trải nghiệm những hoạt động mới, não sẽ tạo thêm các kết nối thần kinh mới.
Nghe có vẻ đơn giản, nhưng việc chăm cây thực tế lại đòi hỏi khá nhiều kỹ năng nhỏ:
- Quan sát sự thay đổi của cây
- Nhận biết cây thiếu nước hay úng nước
- Học cách chăm từng loại cây khác nhau
- Xử lý sâu bệnh hoặc thay đổi thời tiết
- Kiên nhẫn theo dõi sự phát triển trong thời gian dài
Những hoạt động này giúp não bộ duy trì khả năng học hỏi và thích nghi thay vì bị “đóng khung” trong một vòng lặp nhàm chán mỗi ngày. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng các hoạt động thủ công và tương tác với thiên nhiên có thể hỗ trợ sức khỏe tinh thần lâu dài.
Làm vườn giúp con người kết nối với nhau nhiều hơn
Một điều khá thú vị là làm vườn không chỉ là hoạt động cá nhân. Tại nhiều nơi, các cộng đồng trồng cây, chăm vườn hoặc chia sẻ cây cảnh đang phát triển rất mạnh. Ngay cả ở Việt Nam, các hội nhóm trồng cây, rau sân thượng, sen đá hay monstera trên Facebook cũng có lượng người tham gia cực lớn.
Tâm lý học hiện đại xem sự cô đơn là một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay. Dù kết nối online nhiều hơn, nhưng không ít người lại cảm thấy thiếu kết nối thật ngoài đời. Việc cùng nhau chăm cây, trao đổi kinh nghiệm hoặc đơn giản là có một chủ đề chung để trò chuyện có thể giúp con người cảm thấy gắn kết hơn.
Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy các hoạt động làm vườn cộng đồng có thể cải thiện đáng kể cảm giác hạnh phúc và chất lượng cuộc sống tinh thần.
Chăm cây giúp con người cảm thấy “mình có ích”
Một trong những điều dễ khiến con người rơi vào trạng thái trống rỗng là cảm giác mọi thứ lặp đi lặp lại và không có mục tiêu rõ ràng. Trong khi đó, việc chăm sóc một cái cây lại tạo ra cảm giác mình đang nuôi dưỡng và đồng hành với một thứ gì đó đang phát triển từng ngày.
Nghe có vẻ nhỏ, nhưng cảm giác mỗi sáng thức dậy để tưới cây, quan sát lá non mọc lên hoặc thấy cây hồi phục sau vài ngày chăm sóc thật sự có thể mang lại cảm giác tích cực cho tâm lý. Nó tạo ra một “lý do nhỏ” để quan tâm, chú ý và duy trì thói quen đều đặn.
Đây cũng là lý do nhiều nghiên cứu cho thấy những người thường xuyên làm vườn có xu hướng hài lòng hơn với cuộc sống, có lòng tự trọng tốt hơn và cảm thấy bản thân có giá trị hơn.
Làm vườn không chỉ dành cho người lớn tuổi
Ở Việt Nam, nhiều người vẫn nghĩ trồng cây là thú vui của người nghỉ hưu hoặc người sống ở quê. Nhưng thực tế, xu hướng này đang thay đổi rất nhiều. Hiện nay không ít người trẻ bắt đầu:
- Trồng rau mini ở ban công chung cư
- Làm góc cây xanh trong phòng ngủ
- Chăm sen đá hoặc cây cảnh nhỏ trên bàn làm việc
- Dành cuối tuần để chăm sân thượng hoặc vườn nhỏ
Điều quan trọng không nằm ở việc bạn có một khu vườn lớn hay không, mà nằm ở việc dành thời gian thật sự cho một hoạt động giúp mình chậm lại và kết nối với môi trường xung quanh.
Trong một thế giới mà con người gần như luôn online và bị bao quanh bởi thông tin, có lẽ đôi khi việc đơn giản như chạm tay vào đất, tưới một chậu cây hay quan sát một chiếc lá mới mọc cũng đã là một cách giúp tâm trí được “thở” lại một chút.